Luật Khiếu nại, tố cáo được ban hành năm 1998 và được sửa đổi, bổ sung năm 2004, 2005 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện quyền khiếu nại và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Tuy nhiên quá trình thực hiện đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng tốt yêu cầu thực tiễn đặt ra.

Ngày 11/11/2011, Quốc hội nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XIII, kỳ họp thứ 2 đã thông qua Luật Khiếu nại, trong đó có một số điểm mới như sau:

Quy định về trình tự khiếu nại: Người khiếu nại lần đầu có quyền khiếu nại trực tiếp đến người có quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại toà án, không nhất thiết phải khiếu nại với người có quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại như trước đây. Việc khởi kiện vụ án hành chính tại toà án vẫn có thể thực hiện ở bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình giải quyết khiếu nại.

Quy định về quyền, nghĩa vụ của người khiếu nại, người bị khiếu nại và của luật sư, trợ giúp viên pháp lý: Luật Khiếu nại quy định cụ thể hơn quyền, nghĩa vụ của người khiếu nại, người bị khiếu nại, người giải quyết khiếu nại và luật sư, trên cơ sở kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Khiếu nại, tố cáo và bổ sung các quyền, nghĩa vụ này. Cụ thể, người khiếu nại có quyền được uỷ quyền cho luật sư, trợ giúp viên pháp lý khiếu nại để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình và có quyền được biết, đọc, sao chụp, sao chép và xem các tài liệu, chứng cứ do người giải quyết khiếu nại thu thập; yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan đang lưu giữ, quản lý thông tin, tài liệu liên quan tới nội dung khiếu nại, cung cấp cho mình để giao nộp cho người giải quyết khiếu nại. Đồng thời phải chấp hành nghiêm chỉnh quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật; bồi thường hoặc bồi hoàn thiệt hại, khắc phục hậu quả do quyết định hành chính, hành vi hành chính trái pháp luật của mình gây ra. Luật sư, trợ giúp viên pháp lý có quyền tham gia vào quá trình giải quyết khiếu nại; thực hiện các quyền, nghĩa vụ của người khiếu nại khi được uỷ quyền; xác minh, thu thập chứng cứ có liên quan đến nội dung khiếu nại và cung cấp chứng cứ cho người giải quyết khiếu nại; được nghiên cứu hồ sơ vụ việc, ghi chép, sao chụp những tài liệu cần thiết có trong hồ sơ vụ việc để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại.

Quy định việc nhiều người khiếu nại cùng một nội dung: Nhiều người khiếu nại trực tiếp về cùng một nội dung, thì cơ quan có thẩm quyền tổ chức tiếp và hướng dẫn người khiếu nại cử đại diện để trình bày nội dung khiếu nại; người tiếp nhận khiếu nại ghi nhận nội dung khiếu nại. Nếu nhiều người khiếu nại bằng đơn thì đơn phải có chữ ký của những người khiếu nại và phải cử đại diện để trình bày khi có yêu cầu của người giải quyết khiếu nại. Đồng thời luật cũng bổ sung quy định về việc ra quyết định giải quyết khiếu nại trong trường hợp này.

Quy định thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính: Luật xác định rõ trách nhiệm giải quyết khiếu nại của Chủ tịch tỉnh, Bộ trưởng và Thủ tướng Chính phủ, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại hành chính.

Về trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại: Bổ sung một số quy định mới về trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại cho phù hợp với thực tiễn theo hướng đơn giản, công khai, dân chủ, kịp thời, tạo điều kiện thuận lợi cho người khiếu nại. Đối với những vụ việc phức tạp, trước khi ra quyết định giải quyết khiếu nại, nếu thấy cần thiết, người giải quyết khiếu nại có thể thành lập hội đồng tư vấn để tham khảo ý kiến.

Quy định về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật: Nhằm bảo đảm các quyết định giải quyết khiếu nại được thực hiện nghiêm chỉnh, Luật quy định rõ việc xác định quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật; những người có trách nhiệm thực hiện và thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật.

Quy định về khiếu nại, giải quyết khiếu nại kỷ luật cán bộ, công chức: Những quy định mới về thời hiệu, hình thức, thời hạn thụ lý và giải quyết khiếu nại, xác minh nội dung khiếu nại, tổ chức đối thoại…

Về xử lý vi phạm: Luật Khiếu nại tiếp tục quy định việc xử lý vi phạm thành một chương trình riêng. Theo đó, các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia quan hệ khiếu nại và giải quyết khiếu nại nếu có sai phạm thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường hoặc bồi hoàn theo quy định của pháp luật.

Ngoài những vấn đề trên, để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, Luật Khiếu nại đã lược bỏ việc giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, quy định về khen thưởng… Vì những vấn đề này đã được điều chỉnh trong Luật Giám sát, Luật Thi đua- khen thưởng và các văn bản pháp luật khác có liên quan.

Quang Tiến (ST&TH)